Van beleidstaal naar borreltaal
Sommige woorden gebruik je alleen op kantoor. Niemand zegt thuis: “Op basis van voortschrijdend inzicht heb ik besloten de vaatwasser gefaseerd in te ruimen.” En je appt je vrienden niet: “Vanwege externe factoren ben ik iets later.” Toch staan zakelijke teksten vol met dit soort taalgebruik. Vooral schrijvers van beleidsstukken zijn er kampioen in: iets simpels zó formuleren dat het klinkt alsof er minimaal drie werkgroepen en een stuurgroep aan te pas zijn gekomen. Tijd voor een kleine vertaalslag: van beleidstaal naar borreltaal.
- Voortschrijdend inzicht → We zaten er eerst naast.
- Uitvoeringsproblematiek → Leuk bedacht, werkt alleen niet.
- Beleidsvoornemen → Dat zijn we ongeveer van plan.
- Integrale aanpak → Iedereen moet zich ermee bemoeien.
- Participatietraject → U mag er ook iets van vinden.
- Financiële kaders → Meer geld is er niet.
- Bestuurlijke afstemming → Eerst even met iedereen bellen.
- Complexe opgave → Niemand weet precies hoe dit moet.
- Optimalisatieslag → Het kan blijkbaar toch slimmer.
- Externe factoren → Niet onze schuld.
- Onvoorziene omstandigheden → Gedoe dat we niet zagen aankomen.
- Transparantie → Laten zien wat we uitspoken.
- Administratieve lasten → De paarse krokodil. (Voor de oudjes onder ons.)
- Schaarste → Op is op.
- Gefaseerde invoering → Eerst maar eens zien hoe het loopt.
Natuurlijk is dit lijstje gechargeerd (‘overdreven’ dus ;-) ). We adviseren onze opdrachtgevers heus niet om voortaan in hun jaarverslag te schrijven: “We zaten ernaast. Geen idee hoe we dit moeten oplossen, eerst maar eens zien hoe komend jaar loopt.”
Al zou zoiets vermoedelijk wél goed gelezen worden.
Toch willen we hier een serieus punt maken. Waarom kiezen we zo vaak voor beleidstaal als borreltaal veel sneller duidelijk maakt wat we bedoelen? Omdat beleidstaal veilig voelt. Professioneel. Zorgvuldig. En soms is die taal ook gewoon nodig. Niet iedere tekst hoeft helemaal op B1-niveau te zijn en niet ieder vakwoord hoeft eruit. Een beleidsnota voor vakgenoten vraagt om iets anders dan een brief aan inwoners.
Maar ‘B1’ in je achterhoofd houden is altijd zinvol. Kan het eenvoudiger zonder dat je boodschap aan betekenis verliest? Doe het. Kan een zin korter zonder dat de nuance verdwijnt? Doe het. Het doel is niet om ingewikkelde zaken kinderlijk eenvoudig te maken. Het doel is dat je lezers zo goed mogelijk ondersteunt om jouw boodschap te begrijpen. Laat ze dus niet harder werken dan nodig.
Doe de borreltest
Wij gebruiken daarvoor graag een simpele gedachte: ‘Hoe zou je dit vertellen als iemand het je aan de borreltafel vroeg?’ Waarschijnlijk zeg je dan geen ‘uitvoeringsproblematiek’ als de serveerster het verkeerde drankje voor je neus zet. Je hebt het niet over ‘schaarste’ als de bitterballen bijna op zijn. En als je na een gesprek met zes collega’s eindelijk een besluit hebt genomen, vertel je ook niet dat er ‘bestuurlijke afstemming heeft plaatsgevonden’. Hopelijk.
Die borreltaal hoeft natuurlijk niet letterlijk in je tekst terecht te komen. Maar het helpt wel om eerst terug te gaan naar wat je eigenlijk wilt zeggen. Daarna kun je altijd weer een tandje formeler schrijven. Bij Het Nederlands Tekstbureau doen we dit werk dagelijks. We vertalen ingewikkelde informatie naar heldere taal, halen jargon weg waar het niets toevoegt en vragen net zo lang door tot we begrijpen wat er écht zou moeten staan.
In beleidstaal: we realiseren een optimalisatieslag ten aanzien van de begrijpelijkheid van je schriftelijke communicatiemiddelen opdat jouw organisatie haar stakeholders beter van dienst kan zijn.
In borreltaal: we maken je tekst beter leesbaar voor je klanten.
Scheelt weer een participatietraject.