De meest gehoorde misverstanden over tekstschrijvers
In 25 jaar tekstschrijven hebben we veel zien veranderen. In onze vorige blog schreven we daar al over. Tegelijk merken we dat sommige gedachtes over tekstschrijvers of ons vak al een kwart eeuw hetzelfde zijn. Tijd om die eens voorgoed naar het rijk der fabelen te verwijzen. Dat doen we met Katja Graven, oprichter van Het Nederlands Tekstbureau.
‘Oh, ik dacht dat jij een bril zou hebben’
Deze uitspraak kreeg ik ooit te horen bij een bezoek aan een opdrachtgever. We hadden al lange tijd telefonisch contact, maar toen ontmoette ze me voor het eerst in het echt. Ik vond het een grappige opmerking, die ik later nog vaker heb gehoord. Als tekstschrijver word je kennelijk in de categorie ‘serieus’ ingeschaald. Mét een stereotypische bril. Figuurlijk klopt de opmerking in elk geval wel. Elke tekstschrijver kijkt door een specifieke bril: die van de lezer. Waar haakt iemand af? Waar struikelt iemand over? Wat roept een woord onbedoeld op? Dat zien wij vaak sneller dan de opdrachtgever zelf. Simpelweg omdat we net iets verder van de materie af staan.
‘Tekstschrijvers denken de hele dag in komma’s’
Eerlijk is eerlijk: rond mijn 20e heb ik een periode gehad waarin ik in komma’s dacht. Dan hoorde ik mezelf in mijn hoofd zeggen ‘Ik ga dat zo even doen komma want dan …’ Inmiddels is die periode voorbij, maar alsnog is dat beeld hardnekkig. En ja, als tekstschrijvers zien wij de juiste plaatsing van komma’s sneller dan gemiddeld. Maar tekstschrijven is geen doorlopende spellingscontrole. Het gaat veel meer over structuur, toon, logica en ritme. De komma komt pas als het verhaal klopt.
‘Heb je vaak last van een writer’s block?’
Dat is een van de meest gestelde vragen als ik over mijn vak vertel. Toch is het antwoord altijd ‘nee’. Ik heb vrijwel nooit last van een writer’s block. In elk geval niet als het gaat om ‘inspiratie’. Een eventuele blokkade kan wel zitten in te veel informatie, te weinig keuzes of onduidelijke doelen. Een writer’s block verdwijnt vaak zodra de kern helder is en dat bereik ik door mezelf een simpele vraag te stellen: ‘Wat moet de lezer na afloop denken, voelen of doen?’ Dan kan ik meestal gelijk weer verder.
‘Jij bent vast zo’n taalpurist’
Gelukkig zeggen mensen meestal niet ‘vervelende taalpurist’, maar inderdaad: deze opmerking hoor ik al 25 jaar. Mensen verwachten dat ik iedereen in mijn omgeving corrigeer en sommigen durfden mij in het begin zelfs niet te appen. Goed nieuws: de enige mensen die ik corrigeer, zijn mijn kinderen als het bijvoorbeeld gaat om ‘als mij/dan ik’. Verder ben ik de rust zelve. Sterker nog: mijn vriend is dyslectisch en hij schrijft heerlijk creatief. Overigens maak ik zelf ook wel eens typfouten. Als anderen mij daar dan op aanspreken – hoe ironisch – zeg ik meestal ‘buiten werktijd’.
‘Iedereen kan toch wel schrijven?’
Klopt, net zoals iedereen kan koken. Maar er zit verschil tussen avondeten thuis en een zorgvuldig samengesteld diner in een restaurant. Onze kunde als tekstschrijver omvat bovendien veel meer dan schrijven alleen: het gaat om luisteren, ordenen, kiezen, schrappen en continu afstemmen op de lezer. Onze slogan is niet voor niets al 25 jaar: ‘Schrijven is niet moeilijk. De juiste woorden vinden wel.’ Het gaat er immers om dat we ook complexe, gevoelige en soms ook drogere informatie weten op te dienen als een zorgvuldig bereid, smaakvol verhaal voor de lezers.
‘Voor jou fijn toch, als veel mensen meelezen?’
Opdrachtgevers denken vaak dat een tekst beter wordt als veel mensen meelezen. Goed bedoeld, maar zelden waar. Meer meelezers betekent vaak meer meningen, niet per se meer kwaliteit. De tekst wordt dan veilig, voorzichtig en vooral: vlak. Terwijl een goede tekst juist richting kiest en soms best wat mag schuren. Daarom vinden we het cruciaal dat er één eindverantwoordelijke is voor inhoud en toon. Geloof ons: dat maakt de tekst stukken beter!
‘Als de inhoud klopt, volgt de tekst toch vanzelf?’
In theorie misschien, maar in de praktijk niet. Inhoud en tekst zijn niet los van elkaar te zien; ze beïnvloeden elkaar continu. Tijdens het schrijven worden tegenstrijdigheden zichtbaar, leggen we ontbrekende informatie bloot en staan we voor belangrijke keuzes: wat is cruciale informatie en wat kan er weg? Kill your darlings is een cliché, maar het is een onmisbare stap! En daar kun je nu eenmaal het beste een deskundige voor inzetten die kritisch meekijkt door de bril van de lezer.